Cengiz Han’ın Bisikleti’nde İkili Karşıtlıklar: Göstergebilimsel Bir Analiz
Art-e Sanat Dergisi, sa.37, ss.1-20, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 37
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.21602/sduarte.1890349
- Dergi Adı: Art-e Sanat Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1-20
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Abstract Bu çalışma, Refik Erduran’ın Cengiz Han’ın Bisikleti adlı oyununda geleneksel ve modern değerler arasındaki çatışmayı, ikili karşıtlıklar temelinde göstergebilimsel bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırma, Saussure’ün anlamın farklar ve karşıtlıklar üzerinden üretildiğini savunan yapısalcı göstergebilim anlayışına dayanmaktadır. Çözümleme, metni belirli bir andaki ilişkiler ağı içinde ele alan eşsüremlilik (senkronik) yaklaşımı temelinde yürütülmüştür. Bu doğrultuda oyun metni, dizisel (paradigmatik) ve dizimsel (sentagmatik) düzlemler üzerinden çözümlenmiştir. Dizisel düzlemde mekân, nesne, söylem, davranış, kimlik ve ideolojik yapı eksenlerinde kurulan karşıtlıklar belirlenmiş; dizimsel düzlemde ise bu karşıtlıkların sahne içi düzenlemeler ve karakter ilişkileri aracılığıyla nasıl işlev kazandığı incelenmiştir. Bulgular, oyunun anlam yapısının çok katmanlı karşıtlıklar üzerinden kurulduğunu ve bu karşıtlıkların süreç içinde dönüşerek kısmi bir uzlaşma zeminine evrildiğini göstermektedir. Oyunda yer alan karakterlerin temsil ettiği değer sistemlerinin karşılıklı etkileşim içinde yeniden anlam kazandığı ve çatışmanın yalnızca bireysel değil, toplumsal ve kültürel düzeyde de okunabildiği ortaya konmuştur. Ayrıca, göstergebilimsel çözümleme yönteminin dramatik metinlerin çok katmanlı anlam yapısını açıklamada işlevsel bir araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, tiyatro metinlerinde anlam üretiminin ilişkisel yapısını ortaya koyarak dramaturji ve sahneleme süreçlerine katkı sunmaktadır.
This study examines the conflict between traditional and modern values in Refik Erduran’s Cengiz Han’ın Bisikleti (Genghis Khan’s Bicycle) through a semiotic approach grounded in binary oppositions. The research is based on Ferdinand de Saussure’s structuralist conception of semiotics, which argues that meaning is generated through differences and oppositions. The analysis adopts a synchronic perspective, examining the text as a network of relationships existing at a particular moment in time. Accordingly, the play is analyzed on both the paradigmatic and syntagmatic levels. At the paradigmatic level, binary oppositions are identified across the axes of space, objects, discourse, behavior, identity, and ideological structure. At the syntagmatic level, the study investigates how these oppositions acquire meaning and function through stage arrangements and character interactions. The findings reveal that the semantic structure of the play is constructed through multilayered binary oppositions, which gradually transform over the course of the narrative and evolve toward a partial reconciliation. Furthermore, the study demonstrates that the value systems represented by the characters are reconfigured through their mutual interactions and that the central conflict can be interpreted not only at the individual level but also within broader social and cultural contexts. It also concludes that semiotic analysis constitutes an effective methodological framework for elucidating the multilayered semantic structure of dramatic texts. By revealing the relational nature of meaning production in dramatic texts, this study contributes to dramaturgical interpretation and staging practices.