FROM CERAMICS TO PORCELAIN: ALBARELLO'S JOURNEY IN THE HISTORY OF MEDICINE
9th International Antalya Scientific Research and Innovatıve Studies Congress , Antalya, Türkiye, 20 - 23 Kasım 2025, ss.427-434, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Antalya
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.427-434
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
ÖZET
Seramik, insanlık tarihinin en eski üretim alanlarından biri olarak yalnızca gündelik yaşamın değil, aynı zamanda tıp ve eczacılığın da ayrılmaz bir parçası olmuştur. Dayanıklılığı, kimyasal kararlılığı ve şekil verilebilirliği sayesinde, erken dönem toplulukların tedavi edici maddeleri hazırlama, saklama ve dozlama süreçlerinde güvenilir bir malzeme olarak kullanılmıştır. Neolitik Dönem’de başlayan bu süreç, Mezopotamya ve Mısır uygarlıklarında sistematik bir nitelik kazanmıştır. Sümer tabletleri, Mısır papirüsleri ve Hitit metinleri, seramik kapların hem ilaç üretiminde hem de depolama aşamalarında kullanıldığını belgeleyen ilk kaynaklardır. Antik Yunan ve Roma dönemlerinde bu kaplar, Dioskorides gibi hekimlerin eserlerinde de geçtiği üzere, eczacılığın temel araçları arasında yer almıştır.
Ortaçağ İslam dünyasında, seramik kaplar teknik ve estetik yönden gelişerek farklı tipolojilere ayrılmış, bu dönemde albarello formu öne çıkmıştır. Silindirik gövdesi, dar beli ve geniş ağzı ile bu form, drogların nemden korunmasını kolaylaştırmış; aynı zamanda bezemeleriyle dönemin görsel kültürüne katkıda bulunmuştur. İslam coğrafyasından İberya üzerinden Avrupa’ya geçen albarello, XV. yüzyıl İtalya’sında majolika tekniğiyle yeniden yorumlanmış ve Avrupa eczacılığının simgesi haline gelmiştir.
Osmanlı döneminde İznik ve Kütahya atölyelerinde üretilen örneklerle yerel bir karakter kazanan bu form, XIX. yüzyılda Yıldız Porselen Fabrikası’nın üretimleriyle porselen malzemeye evrilmiştir. Böylece seramik ilaç kapları, el zanaatından endüstriyel üretime geçişin bir göstergesi olmuştur.
Bu çalışma, arkeolojik, yazılı ve görsel kaynaklara dayanarak seramik ilaç kaplarının tarihsel gelişimini teknik, tipolojik ve kültürel açıdan incelemekte; albarello formu üzerinden doğu-batı etkileşimini ve seramiğin tıp tarihindeki sürekliliğini vurgulamaktadır. Bulgular, seramik kapların yalnızca işlevsel nesneler değil, aynı zamanda bilgi, zanaat ve inanç aktarımının somut taşıyıcıları olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Seramik, Albarello, İlaç Kapları, Tıp Tarihi, Osmanlı, Kültürel Miras, Majolika.