’Mardin Syr 41/2 Anastasis Sahnesi: Bir Süryani Dini El Yazması Minyatüründe Biçem ve İkonografiye Dair Etkileşimlerin İzinde Bir Değerlendirme’
28. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu , Ankara, Türkiye, 16 - 19 Ekim 2024, cilt.1, ss.422-423, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Cilt numarası: 1
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.422-423
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Süryani dinsel sanatı ürünü, parşömen ve kâğıt üzerine çok sayıda el yazmasından biri olan Mardin Syr. 41/2 envanter numaralı Deyrü’l Zafaran El Yazması’nda (yak. 1250), ağırlıklı olarak Çile sahnelerini betimleyen yirmi özgün minyatür vardır. Dönemin Süryani dinsel sanatını hem ikonografik hem biçemsel açıdan hem de etkileşimleri tespite yönelik incelemeye müsait hayli zengin bir yelpaze sunan bu minyatürler önceki çalışmalarımızda çok yönlü irdelenmiştir. Mardin Syr. 41/2 minyatürlerinden, bahsedilen çalışmalarda irdelenmemiş olan Anastasis sahnesi, gelenek ve etkileşim çerçevesinde gerek biçemsel olarak gerekse literatürde kabul gören açıklamalara alternatif yorum getirerek incelemeye imkân veren istisnai bir örnektir. Kelime anlamıyla diriliş demek olan Anastasis, İsa’nın, Petrus 4:6’da geçen “Müjde onlara (ölülere) bildirildi” ibaresine istinaden İsa’nın yeraltına inerek vaftiz olmamış Tevrat peygamberlerini ve iyi insanları kurtarması olarak özetlenebilir. Muhtemelen Bizans kaynaklı olan ve en çok Bizans sanatında ele alınmış ikonografinin, genelde -Başkent ya da Eyalet üslubunun özelliklerinin baskın olması fark etmeksizinklasikleşmiş bir şema halinde kanonik bir biçimde uygulandığı ve tekrarlandığı görülür. Mardin Syr. 41/2 Anastasis betimiyse anlatı ve şemaya esasen sadık kalırken, ondan kısmen ayrılarak içinde üretildiği kültürünün izlerini ortaya koymaktadır. Geleneksel anlatı ve şemanın büyük ölçüde sürdürüldüğü betimlemenin, barındırdığı bazı ikonografik unsurlar, kullanılan renk skalası, özellikle arka ve en ön plandaki unsurlarla desteklenen bir derinlik hissi yaratılması ve -figürler arasında belirgin mimik ve jestlerle sağlanan iletişim sayesinde canlı, dinamik bir sahne olması açısından- duygunun ifade edilişiyle gerek Başkent gerekse Eyalet üslubu etkisindeki Anastasis betimlerine nazaran sıra dışı bir örnek olduğu söylenebilir. Bu bağlamda bildirinin amacı, yukarıda sözü edilen unsurlar izleğinde, Mardin Syr. 41/2 Anastasis sahnesini biçem ve ikonografi açısından detaylı biçimde irdelemenin yanı sıra, kronolojik ve coğrafi açıdan uygun örneklerle karşılaştırmalar yapmak yoluyla karşılaşma, etkilenim ve etkileşim olasılıklarını tartışmaya açarak Süryani minyatürleri ve ikonografisi alanındaki literatüre katkıda bulunmaktır. Anahtar Kelimeler: Süryani Dinsel Sanatı, Deyrü’l Zafaran El Yazması, Minyatür, Anastasis, Etkileşim