KANT ESTETİĞİ VE MODERN ELEŞTİRİLER


Erenözlü S. S.

Nobel Yayınevi, Ankara, 2020

  • Publication Type: Book / Research Book
  • Publication Date: 2020
  • Publisher: Nobel Yayınevi
  • City: Ankara

Abstract

Kant’tan önce ele alınan estetik problemler, Antik çağdan beri süregelen güzelin ontolojisi ve pragması (yararı) üzerinde durmuştur. Modern çağ ruhunun kendisini hissettirmesiyle birlikte, özellikle Baumgarten’ın Aesthetica’sıyla (1750) duyunun bilimi olarak yeni bir estetik felsefesi ortaya çıkmıştır. Modern estetik felsefenin ise, hem duyumsayan, hem de onun üzerine düşünen bir öznenin varlığıyla kendini göstermesi ancak Kant’la mümkün olmuştur. Kant’tan sonra gelen modern çağ filozofları, katıldıkları veya eleştirdikleri noktalarla birlikte, onun düşüncelerinin sürekliğini sağlamaktan öteye geçememişlerdir. Bunun nedeni Kant’ın, tıpkı Aristoteles gibi büyük bir sistem filozofu olmasıdır. Böylesine büyük sistemler kuran filozofları kavramak, kendisinden önce ve sonra gelen düşünceleri bir bütün halinde ele almakla olanaklıdır. Dolayısıyla Kant’ın felsefesi ve estetiği, modern estetiğin temellerini attığı savı açısından bakıldığında bir bütünlük kazanacak, ona yöneltilen eleştiriler de daha etraflıca anlaşılabilecek ve Kant eleştirilerinin neden bu kadar önemli olduğu sorusu da muallakta kalmayacaktır. 

Bu çalışmada, modern felsefenin bir neticesi olarak ortaya çıkan estetik ve sanat felsefesi problemleri, Kant estetiğine yapılan eleştirilerle birlikte incelenmiştir. Kant’ı eleştiren filozofların transandantal estetiğin karşısında aldıkları konum, eleştirilerin temel yapısını oluşturmaktadır. Günümüzün sanat felsefesi ve estetiğine göz atıldığında, modern filozofların sistemli bir şekilde kurdukları estetik doktrinler dikkati çekmekte ve bu tarihsel birikimin, Kant’ın dizgesinin üzerinde temellendiği görülmektedir. Bütün bunlar dikkate alındığında bu çalışmanın ana problemi; modern filozofların Kant’a yönelttikleri eleştiriler minvalinde, modern estetiği inşa ettikleri iddiasını taşımaktadır. 

Bu temel argüman doğrultusunda; Hegel’in ve Croce’nin eleştirilerinde, sanat felsefesini tinin ürünü olarak görmeleri, Nietzsche’nin eleştirel yıkıcılığı, Hartmann’ın özne-nesne ilişkisine yeni bir boyut kazandırması, Gadamer’in eleştirilerinde ise kültürel (bildung) bir dokunun izlerinin üzerinde durması, Kant estetiğine yöneltilen eleştirilerin temel problemlerini oluşturmaktadır. Bu çalışmanın ana problemini destekleyen yan problem olarak; modern estetiğin, Kant’ın öznellik (transandantal) sınırlarının ötesine geçme temayülü ile varlık kazandığı iddiası ortaya atılmaktadır.  ötesine geçme temayülü

ile varlık kazandığı iddiası ortaya atılmaktadır. felsefenin bir neticesi olarak ortaya çıkan estetik ve sanat