PAGAN GELENEKTEN KALMA UNSURLARIN VE KADIN ALGISININ ERKEN HIRİSTİYANLIK DÖNEMİ’NDE MERYEM TASVİRLERİNE YANSIMASI

Yılmaz E., Günğör Z. T.

Trakya Üniversitesi Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazılarıve Sanat Tarihi Araştırmaları XXIII, Edirne, Türkiye, 6 - 08 Kasım 2019, ss.697-712, (Tam Metin Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
Basıldığı Şehir: Edirne
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.697-712
Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Antik dönemde ve Hıristiyanlıkta kadına ve kutsal kadınlara yüklenen anlamları ve içinden çıktığı toplumun değerlerini çözümleyebilmek, yaratıcılığın ve yayılmanın en kuvvetli ifadesi olan sanat eserlerine nasıl yansıtıldıklarının doğru değerlendirilmesi ve anlaşılmasıyla mümkündür. Erken Hıristiyanlık dönemi Meryem tasvirlerinde, Ana Tanrıça kültünde ve Grek mitolojisinde Olimposlu tanrıçaların pek çoğunda koruyuculuk, bereket, lütuf ve bekâret olguları ortak karakteristik özelliktir. Theotokhos yani “Tanrı Anası” sıfatıyla mutlak saflık mertebesine yükseltilmiş Meryem’in betimlerinde, Hıristiyan sanatının başlangıcından itibaren analık, saflık ve semavilik vurgusu tekrarlanmıştır. Özellikle Meryem ve Çocuk İsa tasvirleriyle, Hitit Güneş Tanrıçası Arinna’nın çocukla tasvirleri, Mısır mitolojisindeki kucağında Horus’la İsis betimleri üslup ve ifade açısından pek çok benzerlik göstermektedir. Erken Hıristiyanlık dönemindeki Meryem betimlerinin belli bir tanrıçanın betimleme gelenek ve üslubunun bütün özelliklerini bünyesinde barındırmadığı, pagan kültürün önemli kadın karakterlerin betimleme gelenek ve üslubunun belli özelliklerinin bu yapıtlarda bir araya getirildiği söylenebilir. Ancak zaman içerisinde Hıristiyan dini ve sanatı kendi kanonunu oluşturduğunda bu özelliklerin bir kısmı örtük bir biçimde varlığını sürdürürken, bir kısmı terk edilmiş, bir kısmı da bu kanon içerisinde bambaşka bir kisve ve anlamlandırma altında yeniden üretilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Erken Hıristiyanlık, Meryem Tasviri, Pagan Kültlerde ve Erken Hıristiyanlıkta Kadın Algısı, Tanrıça Betimleri

d also the values of the society in which those contexts generated, it is necessary to make proper evaluation and recognisation on works of art, which are the strongest means of creativity and cultural dissemination. Protection, blessing and virginity are common characteristics in the depictions of the Virgin Mary in Early Christian art as they were in the cults of the Mother Goddess and most of the Olympian goddesses. The Virgin as Theotokhos, i.e. the Mother of God has been elevated to the extent of absolute purity; the emphasis on motherhood, purity and heavenliness has been constantly repeated in her depictions from the beginning of Christian art. Especially the main features of Madonna and Child depictions have various similarities in style and expression with the depictions of Hittite Sun Goddes of Arinna and Child, and of Isis with Horus on her lap from the Egyptian mythology. It can be said that these depictions of Mary from early Christian period brings together certain characteristics of the tradition and style of the pagan depictions of some sacred female figures, instead of manifestation of all the characteristics of the tradition and style of conventional depiction peculiar to a certain goddess. However after the Christian religion and art established their own canon, some of those characteristics survived implicitly, some of them abondoned, while some of them reproduced in a different disguise and context within the canon.

Keywords: Early Christianity, Depictions of Mary, Conception of Sacred Women in Pagan Cults and Early Christianity, Depictions of Goddesses