POLONYA-LİTVANYA BİRLİĞİ’NDE UKRAYNA KİLİSESİ’NİN ROMA KATOLİK KİLİSESİ İLE BİRLEŞMESİ: 1596 BREST BİRLİĞİ (UNİA BRZESKA)

Creative Commons License

Türker Ö., Kala Ş.

Rusya Araştırmaları Dergisi, sa.24, ss.1-18, 2025 (TRDizin)

Özet

laboratuvar olarak, farklı mezhepler ve kültürel topluluklar arasında derin çatışmalara sahne olmuştur. Bu çalışmada, 1596 Brest Birliği bağlamında Kiev Metropolitliği’nin Roma Katolik Kilisesi ile birleşme süreci incelenmiştir. Makale, söz konusu birleşmenin bir mezhepler arası uzlaşma çabası olmanın ötesine geçtiğini ortaya koymaktadır. Bu süreç; papalık otoritesine bağlılık, litürjik farklılıklar, episkopal atamalar ve ilahi hukuk anlayışları üzerinden şekillenen derin teolojik, sosyal ve siyasi çatışmaların bir yansımasıdır. Araştırma, Ortodoks piskoposlarının Roma ile birlik arayışının ardında yatan kurumsal zayıflıklar ve laik müdahaleler ile, Katolik Karşı-Reform hareketinin merkeziyetçi eğilimleri arasındaki gerilimi analiz etmektedir. Birlik girişimi sırasında Ortodoks liderler, ayinsel bağımsızlık, Slavca litürji ve yerel piskopos atama yetkileri gibi unsurların korunmasını talep etmiş; ancak bu talepler, Roma tarafından büyük ölçüde reddedilmiştir. Bu durum, Brest Birliği’ni dinî reformdan ziyade, kimlik ve otorite mücadelesinin bir arenası haline getirmiştir. Katolikliğe geçişin destekleyicileri ile sadık Ortodoks topluluklar arasındaki anlaşmazlıklar, sadece teolojik düzeyde kalmamış, toplumsal yapıları ve yerel politik dengeleri de derinden etkilemiştir. Ayrıca, dini birlik girişimi, bölgedeki soyluların, şehirli burjuvazinin ve köylü sınıfının farklı tepkilerine yol açmış; sosyal çatışmaların ve mezhepsel kimliklerin yeniden tanımlanmasına zemin hazırlamıştır. Makale ayrıca, birliğin ilanı sonrasında Ruthen toplumunda gelişen dinî, sosyal ve siyasi direnişleri ve bunların uzun vadeli etkilerini değerlendirmektedir.