Obruk Halılarında Kullanılan Motifler ve Anlamları


Creative Commons License

KILIÇ KARATAY S., OYMAN N. R.

Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, Ulakbilge Journal of Social Sciences, cilt.6, ss.439-458, 2018 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Cilt numarası: 6 Konu: 23
  • Basım Tarihi: 2018
  • Doi Numarası: 10.7816/ulakbilge-06-23-03
  • Dergi Adı: Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, Ulakbilge Journal of Social Sciences
  • Sayfa Sayısı: ss.439-458

Özet

Geleneksel Türk Sanatları içinde yer alan havlı dokumalar sanatsal açıdan çok önemli bir yere sahiptir. Havlı dokumaların üretildiği Obruk köyü, bulunduğu bölge ve taşıdığı kültür değerleri açısından incelendiğinde, önemli verilere sahip olduğu saptanmış, bu yüzden araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Niğde İli Bor İlçesi Obruk köyünde yapılan Alan araştırması sonucu elde edilen bilgiler ve görseller derlenerek, bu bildiri hazırlanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, havlı dokumalarda Türk (Gördes) düğümü kullanıldığı, çözgü, atkı, ilme ipliklerinin kendi koyunlarının yünlerinden elde edildiği saptanmıştır. Dokuma iplerinin renklendirilmesinde ise bazılarında sentetik bazılarında da doğal boyar madde kullanıldığı görülmüştür. Boyama işlemi, dokumacı kadınlar tarafından ilkel şartlarda yapılmaktadır. Obruk köyü havlı dokuma örneklerine, Obruk köyü camisi ve daha çok evlerde rastlanmıştır. Değişik yerlerden gelip köye yerleşen köy halkı hakkında veri toplanmış, cami ve evlerde rastlanan havlı dokumaların fotoğrafları çekilmiş, bu dokumaların teknik ve sanatsal özellikleri saptanmıştır. Havlı dokumalar genellikle kullanılan motiflerden ismini almışlardır. Bu motifler ise belli bir desenden etkilenmeden dokuyucu kadınların göz ezberi ile ortaya çıkmıştır. Örneğin balık motifi, Çavuşlu motifi, Elmalı motifi bu motiflerden olup dokumaların isimlendirilerek gruplanmasında kullanılmış ve Çeyrek, Taban, Yastık, Desen, Minder halısı gibi dokuma örneklerinde yer almıştır. Obruk seccade dokumalarında ise kullanılan motifler tamamen değişmiş öncesinde Mihraplı veya kandilli dokumaların yerini Kabe veya camii kompozisyonlarının egemen olduğu desenler almıştır. Araştırma, yöre insanı tarafından oldukça geniş bir kullanım alanı olduğu belirtilen havlı dokuma örneklerinin motiflerini tanımak ve tanıtmak amacıyla yapılmıştır. Havlı dokumaların tarihçesi, kullanılan malzemeler, araçlar, uygulanan teknikler, desenler belirlenmiş olup dokumalar belli isim gruplarında incelenmiştir.

Pile fabrics in traditional Turkish art have a very important place in artistic terms. When Obruk village where pile fabrics are produced, it is examined from the point of view of the region and culture values it carries, it has been determined that it has important data and it is determined as a research area.This report has been prepared by compiling the information and images obtained from the field research done in the village of Obruk in Niğde Province. According to the findings, it was determined that Turkish (Gördes) knot was used in pile fabrics, and warp, weft, hook yarns were obtained from wool of their own sheep. In the coloring of the weaving yarns, it has been observed that in some of them synthetic lacquers are also used. The dyeing process is performed by the weavers in primitive conditions. The Obruk village is found in the examples of pile weaving, the Obruk village mosque and more in the houses. Data were collected about the villagers who came from different places and settled in the mosque, photographs of the pile fabrics found in the mosques and houses, technical and artistic characteristics of these weavings were determined.Pile fabrics usually take their name from the motifs used. These motifs are not affected by a certain pattern, but the eyes of the wise women have appeared with their eyes memorized. For example, fish motifs, sergeant motifs, and apple motifs are used for naming and grouping fabrics and they are included in the weaving examples such as Quarter, Base, Pillow, Pattern, Mattress carpet. In the porch prayer rugs, the motifs used were completely changed, and the patterns of Mihrablu or Kandilli weavings were dominated by Kabe or mosque compositions.The study was carried out in order to recognize and promote the motifs of the pile fabric samples which are stated by the local people as a very wide use area. The history of the pile fabrics, the materials used, the tools, the techniques applied, the patterns were determined and the textures were examined in certain name groups.