Ahlaki Kimliğin Temel Psikolojik İhtiyaçlar Açısından Değerlendirilmesi
Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, cilt.16, sa.46, ss.520-540, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 16 Sayı: 46
- Basım Tarihi: 2025
- Doi Numarası: 10.21076/vizyoner.1542230
- Dergi Adı: Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Academic Search Premier, Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.520-540
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Ahlaki kimlik rasyonel bir fayda amaçlanmadan ya da üzerine fazla düşünülmeden gerçekleştirilen ahlaki davranışları açıklamak üzere geliştirilmiş, yapılan birçok çalışmayla ahlaki eylemler ve iyi oluş gibi değişkenlere olan etkileri sergilenmiş ancak nasıl oluştuğuna ve iyi oluşu neden etkilediğine ilişkin net bir yaklaşım geliştirilememiş bir kavramdır. Bu çalışmada esasen bir motivasyon kuramı olan öz belirleme teorisinin değer ve davranışların içselleştirilmesi, iyi oluş halinin sağlanması gibi konuları açıklamak üzere kullandığı temel psikolojik ihtiyaç tatmini kavramından yararlanılarak ahlaki kimliğin bu kapalı kalan yanları aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bu amaçla Türkiye’nin çeşitli devlet üniversitelerinde görevli 589 akademisyenden elde edilen bulgular ahlaki kimliğin temel psikolojik ihtiyaçları oluşturan ilişkililik, yeterlilik ve özerklik ihtiyaçlarını tatmin edecek şekilde olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Bu sonuç öz belirleme teorisi açısından değerlendirildiğinde ahlaki kimliğin benlikle uyumlu bir şekilde gelişen ve temel psikolojik ihtiyaçları tatmin edici özellikler içerdiği için iyi oluşu olumlu yönde etkileyen kimlik özellikleri sergilediğini göstermektedir.
Moral identity is a concept that has been developed to explain moral behaviors performed without aiming for a rational benefit or without much thought, and its effects on variables such as moral actions and well-being have been demonstrated in many studies, but a clear approach to how it is formed and why it affects well-being has not been developed. In the study, the concept of basic psychological need satisfaction, which is used by self-determination theory, which is essentially a theory of motivation, to explain issues such as internalization of values and behaviors, and well-being, is used to illuminate these closed aspects of moral identity. For this purpose, the findings obtained from 589 academicians working in various state universities in Türkiye show that moral identity positively affects the basic psychological needs of relatedness, competence and autonomy in a way to satisfy these needs. When this result is evaluated in terms of self-determination theory, it shows that moral identity exhibits identity characteristics that develop in harmony with the self and positively affect well-being because it contains features that satisfy basic psychological needs.