BATI KARADENİZ BÖLGESİ BİZANS DÖNEMİ KİLİSELERİNDEKİ ALMAŞIK DUVAR TEKNİĞİ
Karen- Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, cilt.11, sa.24, ss.355-386, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 11 Sayı: 24
- Basım Tarihi: 2025
- Doi Numarası: 10.31765/karen.1633540
- Dergi Adı: Karen- Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.355-386
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Almaşık veya literatürdeki diğer adıyla opus mixtum olarak tanımlanan duvar tekniği, Bizans İmparatorluğu Dönemi’nde, imparatorluk sınırlarında ve özellikle de Anadolu coğrafyasında en sık uygulanan duvar tekniklerindendir. Taş ve tuğlaların belirli düzenlerdeki diziliminden meydana gelen bu tekniği, Erken Bizans’tan Geç Bizans Dönemi sonlarına kadarki süreçte inşa edilmiş onlarca, hatta yüzlerce yapıda ve kilisede, farklı karakteristik özellikleriyle görebilmek mümkündür. Bu çalışmada, Batı Karadeniz’deki Bizans Dönemi kiliseleri bağlamında ele alınacak olan almaşık duvar tekniği, taş sıralarından tuğla bantlara, bunlar arasındaki harçlardan duvar kaplamalarına kadar tüm yönleriyle detaylı olarak değerlendirilmiştir. Bizans Dönemine ait yapıların inşa süreçlerinin, bu süreçte etkin olan atölye, usta ve mimarların, yapı malzemesi ile yerel özellikler gibi birçok konunun anlaşılmasında oldukça yararlı olan duvar tekniğinin değerlendirilmesiyle, bölgedeki kiliselerin mimari tasarım ve tarihlendirme konularında karşılaşılan bazı bilinmezlikler çözümlenmeye çalışılmıştır. Batı Karadeniz’de, özellikle Bartın, Bolu, Düzce, Karabük ve Zonguldak illerinde tespit edilen Bizans Dönemi kiliselerinde, almaşık tekniğin dönemsel olarak belirgin şekilde farklı kullanıldığı gözlemlenmiştir. Bu çalışmada, kronolojik bir değerlendirme yapılarak kiliselerde kullanılan almaşık duvar tekniğinin üslubu ve bölgesel özellikleri değerlendirilmiş, ulaşılan sonuçlarla Bizans mimarlık tarihindeki yeri ve önemi vurgulanmıştır.
The masonry technique, defined as the almaşık or opus mixtum, was one of the most frequently applied masonry techniques during the Byzantine Empire, especially in Anatolia. This technique, which consists of the arrangement of stones and bricks in specific sequences, has been observed in numerous buildings and churches constructed from the Early Byzantine to the Late Byzantine period. These buildings exhibit distinctive architectural features that are indicative of the use of this technique. In this study, the alternating masonry technique, which will be discussed in the context of Byzantine churches in the Western Black Sea Region, has been evaluated in detail in all aspects from stone courses to brick bands, from mortars between them to wall coverings. The evaluation of the wall technique has been instrumental in facilitating a comprehensive understanding of numerous issues, including the construction processes of Byzantine buildings, the workshops, craftsmen and architects who were active in this process, building materials and local features. This approach has enabled the resolution of several uncertainties encountered in the architectural design and dating of the churches in the region. In the Byzantine churches located in the Western Black Sea region, particularly in the provinces of Bartın, Bolu, Düzce, Karabük and Zonguldak, it was observed that the alternating technique was utilised in divergent ways during different periods. In this study, the style and regional characteristics of the opus mixtum wall technique used in the churches were evaluated by making a chronological evaluation, and its place and importance in the history of Byzantine architecture were emphasised with the results obtained.