Hakkâri Mezer (Mêzer-Mezerk) Dokumaları
Türk Kilimleri Kilim, Cicim, Zili, Palas, SOYSALDI AYSEN, Editör, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayını, Ankara, ss.683-716, 2023
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2023
- Yayınevi: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayını
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.683-716
- Editörler: SOYSALDI AYSEN, Editör
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Hakkâri ve çevresinde yaşayan aşiretlerin dokumaları oldukça zengindir. Bunlar halı, kilim, parzun, çarpana, kolan, heybe, beşik bağı, beşik, çanta, tuzluk, şal şepik, kuşak ve mezer dokumalarıdır. Çözgü yüzlü, atkı yüzlü ve dimi tekniği ile yapılan dokumalara yörede “mezer” adı verilmektedir. Bu dokumaların eski örnekleri yer yaygısı olarak yapılmıştır. Mezer; kilimden daha ince bezden daha kalın bir yüzeye sahip dokumadır. Bu dokumayı diğer yöre dokumalarından ayıran özelliği, üç farklı teknikte (atkı yüzlü, çözgü yüzlü ve dimi dokuma) ve üç farklı tezgâhta dokunmasıdır. Çeşitli kullanım alanlarına göre istenilen uzunlukta dokunmaktadır. Eni 45 cm. ile 55 cm. arasında ve istenilen boy uzunluğuna göre yapılan dokumalar kullanım amacına göre yörede “afşin” adı verilen dikiş tekniği ile istenilen parça sayısına göre yan yana getirilerek dikilip birleştirilmektedir. Kullanım alanlarına göre; iki, üç, dört ve beş şaktan (parça) oluşmaktadır. Mezer dokumaları yöre halkı tarafından duvar süsü (çeyiz), hayır mezeri (tabut örtüsü), seccade, sofra (sini) örtüsü, perdelik (haremlik selamlık-kıl çadırlarını odalara bölmek için), yer yaygısı, yüklük ve yatak örtüsü gibi farklı kullanım amaçları için üretilen dokumalardır.
Bu çalışma, alan araştırması, literatür taraması ve kaynak kişilerle görüşme yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Alan araştırması 2015 ile 2017 yılları arasında Hakkâri ve çevresinde gerçekleştirilmiştir. Alan araştırması sırasında 114 örneğe ulaşılmış bu örneklerin içinden en eski ve iyi dokunmuş 12 dokuma seçilerek teknik, malzeme ve tasarım analizleri yapılmıştır.