Bitkisel biyoaktif bileşenlerin sürdürülebilir ekstraksiyonu üzerine yeni yaklaşımlar

Creative Commons License

KAPLAN E. S., Ozkan G.

Gıda ve yem bilimi-teknolojisi dergisi, cilt.0, sa.36, ss.1-16, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Bu derlemenin amacı, bitkisel kaynaklardan elde edilen biyoaktif bileşiklerin ekstraksiyonuna yönelik mevcut yöntemleri, bu süreçte karşılaşılan zorlukları ve geliştirilen yenilikçi yöntemleri kapsamlı bir şekilde incelemektir. Fitokimyasalların sağlık üzerindeki olumlu etkileri ve endüstriyel kullanım potansiyeli göz önüne alınarak, ekstraksiyon verimliliğini artıracak çevre dostu, sürdürülebilir ve etkili yöntemlerin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Sonuç: Biyoaktif bileşiklerin ekstraksiyonunda geleneksel yöntemler bazı avantajlar sunsa da, düşük verim ve çevresel olumsuzluklar gibi sınırlamalara sahiptir. Mikrodalga, ultrason, süperkritik akışkan, basınçlı sıcak su ve enzim destekli ekstraksiyon gibi modern ve yenilikçi yöntemler, bu sınırlamaların aşılmasına katkı sağlamaktadır. Ayrıca yeşil çözücülerin ve sürdürülebilir ekstraksiyon teknolojilerinin kullanımı, çevresel etkiyi azaltırken biyoyararlanımı ve ekstraksiyon verimini artırmaktadır.
Objective: This review aims to provide a comprehensive analysis of current extraction methods employed for isolating bioactive compounds from plant-based sources, while also addressing the associated challenges and highlighting recent advances in innovative extraction technologies. Given the significant therapeutic potential and industrial relevance of phytochemicals, particular emphasis is placed on evaluating efficient, sustainable, and environmentally benign extraction approaches that enhance yield and functionality. Conclusion: While conventional extraction methods offer advantages such as simplicity and cost-effectiveness, they often suffer from limitations including low selectivity, prolonged processing times, and adverse environmental impacts. In contrast, emerging techniques—such as microwave-assisted extraction, ultrasound-assisted extraction, supercritical fluid extraction, pressurized hot water extraction, and enzyme-assisted extraction—demonstrate superior efficiency, reduced solvent consumption, and shorter processing durations. Furthermore, the development and application of green solvents and sustainable extraction technologies not only mitigate environmental concerns but also enhance extraction efficiency and bioavailability.