Kovid-19 Sonrası Kriz Yönetimi
Sosyal Bilimlerde Güncel Yaklaşımlar, Öğr. Gör. Dr. Zehra KILINÇ,Arş. Gör. Dr. Türker TEKER, Editör, Eğitim Yayınevi, İstanbul, ss.165-178, 2023
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2023
- Yayınevi: Eğitim Yayınevi
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Sayfa Sayıları: ss.165-178
- Editörler: Öğr. Gör. Dr. Zehra KILINÇ,Arş. Gör. Dr. Türker TEKER, Editör
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Sağlık Bakanı Dr. Fahrettin
Koca, takvimler 11 Mart 2020’yi gösterdiğinde, Türkiye’de belki tek tük insanın
ismini bildiği Vuhan diye bir şehirden çıkıp, ülkemizde ilk canı alan bir virüs
hakkında bizleri bilgilendirdi. Böylece XXI. Asrın ilk pandemisi olan KOVİD-19
ile yakinen tanıştık, belki çoğumuz bizzat yaşadık.
Aylar boyunca dehşet ve
belirsizlik hissi içinde, televizyon karşısında bu ve buna benzer açıklamaları
turkuaz bir tablo eşliğinde Allah’a sığınarak izledik. Bir sağlık krizi olarak
başlayıp beşeri ve iktisadi hayatı felce sürükleyen virüs, 4 milyardan fazla
insanı evlerine kilitledi, yaklaşık 681 milyon insanı hasta etti ve 6,8 milyonu
da hayattan kopardı (Morin, 2021: 13; URL-1).
Tarih boyunca salgın
hastalıklar ve vebalar değişikliklere ve sınırları aşan etkilere sebep oldu. Örneğin,
542 senesinde Bizans veba ile tanıştı ve Doğu Roma İmparatorluğu’nun yarıdan
fazlası bu gizemli ve amansız hastalığın pençesinde can verdi. Sonra günden
güne artan sıtma Güney İtalya ve Roma’yı yaşanmaz hale getirdi (Atabek, 1977:
4). Kara veba ise 1348 senesinde başladı ve bazı kaynaklara göre Avrupa’nın
yarı nüfusundan fazlasını yok ederek, insanlık tarihinde kaydedilen en ölümcül
pandemi olarak tarihe kazındı. Bu salgınların artçı şokları da bizzat kendileri
kadar şiddetliydi. Bu dönemde Kilise babalarına olan itimat sarsıldı, toprak
işlenememesi sebebiyle kıtlıklar başladı, karaborsa yaygınlaşıp, ulusal ve uluslararası
ticaret durma noktasına geldi, kitle halinde ölümler ve büyük göçler neticesinde
şehirler ıssızlaştı, insanların ruh sağlıkları bozuldu. Tüm bu mahvedici etkiler
Avrupa toplumlarının yeniden yapılanması için itici bir kuvvet meydana
getirdi. Avrupa’da her zaman
gündemde olan sınıf, din ve milliyet ayırımı daha da keskinleşti. Ayrıca bazı
salgınlar Amerika ve Afrika’da sömürgeciliğin yayılmasında rol oynayıp
etkilerini kalıcı olarak günümüze kadar sürdürdü (Koca ve Tutal, 2021: 365;
Sherman, 2017: xi; Genç, 2011: 123).
KOVİD-19 salgını, II. Dünya
Harbinden sonra uluslararası iktisadi hayata en büyük darbeyi vuran kritik bir
gelişmedir (Hıdıroğlu: 2020: 67). Virüs, o zamandan şimdiye kadar olan tüm
insani ve iktisadi krizlerden farklı bir karakter taşımaktadır (Alpago ve
Oduncu Alpago, 2020: 18). Uluslararası çapta belirsizlik ve durgunluk meydana
getiren bu kriz Isparta’daki bir üniversite öğrencisinin hayatını etkilediği gibi,
bir G20 liderininkini de sarstı. Özellikle hizmet başta olmak üzere bazı sektörlerin
kapılarına ansızın kilit vurularak birçok insana mali bir yıkım yaşattı (Bayar,
2020: 93).
Virüs eğer sadece Çin’e
münhasır bir epidemi olarak kalsaydı bile, onun dünya ekonomisinin yaklaşık
%18’ini oluşturması sebebiyle, uluslararası çapta bir kriz doğurabilecekti.
Virüs hem tüm dünyayı etkisi altına aldı, hem de Çin’in adeta skolastik bir
inanç gibi üzerinde ısrar ettiği sıfır KOVİD-19 siyaseti, dünyanın tedarik
zincirini kırdı ve uluslararası ticareti felç etme noktasına getirdi (T.C.Cumhurbaşkanlığı,
2022: 11). Bu ortamda, dünya genelinde işsizlik yükselerek beşerî ve içtimai
çalkantılar baş gösterdi (Köse, 2020: 62).