Niğde’de (Ulukışla – Kılan Köyü) Yaşayan Süleyman Erol Koleksiyonunda Bulunan Halılar

Öztürk D. G., Öztürk İ., Çiloğlu H.

Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS), cilt.9, sa.60, ss.1305-13025, 2025 (Hakemli Dergi)

Özet

Türk halı sanatı, tarihsel süreç boyunca toplumsal, kültürel ve estetik birikimi yansıtan, geleneksel sanatlar içinde sürekliliğini koruyarak Türk

kültürünün önemli bir alanını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın konusu, Niğde’de (Ulukışla – Kılan Köyü) yaşayan Süleyman Erol Koleksiyonunda

Bulunan Halılar” olarak belirlenmiştir. Araştırma kapsamında 2024 yılında Niğde ili Ulukışla ilçesine bağlı Kılan köyüne gidilerek alan araştırması

gerçekleştirilmiştir. Çalışma, konuya ilişkin mevcut kaynakların incelenmesini içeren literatür taraması ile koleksiyon sahibiyle yapılan sözlü

görüşme tekniğine dayalı nitel araştırma yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. Koleksiyonda yer alan halıların yapımında kullanılan malzeme ve renk

özelliklerinde dolayı 60-100 yıl aralığında bir geçmişe sahip olduğu düşünülmektedir. Dokumaların çoğunluğunun motif ve desen özellikleri

incelendiğinde İç Anadolu Bölgesi’nin, özellikle de Niğde ve çevresinin dokuma geleneğini yansıttığı anlaşılmıştır. Erol tarafından koruma altına

alınarak sergilenen bu örneklerin önemli bir bölümü Ulukışla başta olmak üzere Emirler, Gümüş, Başmakçı, Çanakçı, Yeniyıldız, Maden, Çamardı,

Darboğaz ve Kılan gibi köylerden temin edilmiştir. Koleksiyonda tespit edilen halılar; ince su motifli halı, Maden ve Çayhan halıları, Taşpınar

modeli, Hereke modeli, Üzümlü ve Yeniyıldız halıları, iki toplu al telli halı, tek toplu halı, göbekli halı, kuşçu modeli gibi yöresel adlandırmalarla

tanımlanmaktadır. Bu adlandırmalar; yöre dokuyucuları tarafından dokunduğu köyün adı, motif ve desen özelliklerinin benzerlik gösterdiği diğer

yöre halılarına göre verilmiştir.

Halılar, atkı, çözgü ve düğüm iplerinde yün ve pamuk kullanılarak, 26x28 ile 30x35 arasındaki çeşitli dokuma kalitelerinde (orta) Türk düğüm

tekniği ile üretilmiştir. Örneklerin geneli ¼ raporlu köşe-göbek kompozisyon desenine sahiptir. Dokumalar, bordür, su, zemin, köşe ve göbek

bölümlerinden oluşmakta; bitkisel ve geometrik motiflerin birlikte kullanıldığı desen kompozisyonları ile düzenlenmiştir. Penç, gül, hatayi,

karanfil, hayat ağacı gibi bitkisel; koçboynuzu, yıldız, muska, dul avrat otu, göz, kanca, küpe, sekizgen ve baklava gibi geometrik motifler özgün

veya stilize biçimleriyle desenlerde kullanılmıştır. Renklerde ağırlıkla kırmızı, lacivert, yeşil ve kahverengi tonları tercih edilmiş; halılar genellikle

taban halısı, sedir-somya halısı ve namazlağı gibi çeşitli kullanımlar için dokunmuştur.


Turkish carpet art reflects the social, cultural, and aesthetic heritage accumulated throughout history, maintaining its continuity within traditional

arts and forming an important part of Turkish culture. The subject of this study is “Carpets in the Süleyman Erol Collection in Niğde (Ulukışla –

Kılan Village).” As part of the research, fieldwork was conducted in 2024 in Kılan Village, Ulukışla District, Niğde Province. The study was

conducted using qualitative research methods based on a literature review examining existing sources on the subject and oral interviews with the

collection owner. Due to the materials and color characteristics used in the production of the carpets in the collection, it is thought that they date

back 60-100 years. When the motif and pattern characteristics of most of the weavings are examined, it is understood that they reflect the weaving

tradition of the Central Anatolia Region, especially Niğde and its surroundings. A significant portion of these examples, preserved and exhibited by

Erol, were obtained from villages such as Ulukışla, Emirler, Gümüş, Başmakçı, Çanakçı, Yeniyıldız, Maden, Çamardı, Darboğaz, and Kılan. The

carpets identified in the collection are defined by regional names such as fine water motif carpet, Maden and Çayhan carpets, Taşpınar model,

Hereke model, Üzümlü and Yeniyıldız carpets, double-tufted carpet, single-tufted carpet, navel carpet, and bird model. These names were given by

local weavers based on the name of the village where they were woven and the similarity of their motifs and patterns to other rugs from the region.

The carpets are made using wool and cotton in the weft, warp, and knot threads, produced in various weaving qualities (medium) ranging from

26x28 to 30x35 using the Turkish knot technique. Most of the samples feature a ¼ repeat corner-center composition pattern. The weaves consist of

border, water, ground, corner, and center sections; they are arranged with pattern compositions that combine botanical and geometric motifs. Plant

motifs such as the penç, rose, hatayi, carnation, and tree of life; and geometric motifs such as the ram's horn, star, amulet, widow's herb, eye, hook,

earring, octagon, and baklava are used in the designs in their original or stylized forms. The colors predominantly feature shades of red, navy blue,

green, and brown; the carpets were generally woven for various uses such as floor carpets, sofa-bed carpets, and prayer carpets.