Vilfredo F. Damaso Pareto’nun Elitlerin Sirkülasyonu Teorisi ve Osmanlı Meritokrasi Anlayışı ile Karşılaştırılması

Küçükkalay B. E.

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi (Online), cilt.28, sa.2, ss.621-646, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu makale, Vilfredo Pareto’nun elit sirkülasyonu kuramı ile Osmanlı Devleti’nin bürokrat yetiştirme anlayışı (meritokrasi) arasındaki benzerlik ve farklılıkların neler olduğunu tespit etmek amacıyla kaleme alınmıştır. Çalışmanın temel sorusu, Osmanlı Devleti’nin meritokrasi anlayışı ile Pareto’nun elit sirkülasyonu kuramı arasında benzerlik ya da farklılık var mıdır şeklinde formüle edilebilir. Bu soru türev sorularla da desteklenmektedir. Söz konusu amaca ulaşmak ve soruyu çözmek için Vilfredo Pareto’nun elit sirkülasyonu teorisi çözümlenerek Osmanlı Devleti’nde bürokrat yetiştirme anlayışı (meritokrasi) arasındaki benzerlik ve farklılıkların neler olduğu tespit edilecektir. Çalışmadan elde edilecek muhtemel sonuç, Pareto’nun elit sirkülasyonu kuramı ile Osmanlı uygulamalarından çıkarılan meritokrasi anlayışı arasında benzerlikten çok farklılıkların bulunduğu ve aralarında bir öncelik sonralık ilişkisinin (etkileşimin) bulunmadığı ve her ikisinin de farklı dinamiklerden kaynaklanmış olduğudur. Başka bir deyişle, Osmanlı meritokrasi anlayışının teorik yaklaşımın dışında kaldığı ve öznel olduğudur. Farklılığın temel nedeni ise Pareto’nun teorisi daha çok pozitif ve birey merkezli bir analize dayanırken Osmanlı meritokrasi anlayışının dini ve kültürel dinamiklere dayanmasıdır.
This article was written to determine the similarities and differences between Vilfredo Pareto's theory of elite circulation and the Ottoman Empire's bureaucratic training approach (meritocracy). The basic question of the study can be formulated as is there a similarity or difference between the Ottoman Empire's understanding of meritocracy and Pareto's theory of elite circulation? This question is also supported by derivative questions. In order to achieve the purpose in question and to solve the question, Vilfredo Pareto's theory of elite circulation will be analyzed and the similarities and differences between the Ottoman Empire's understanding of bureaucratic training (meritocracy) will be determined. The possible conclusion to be obtained from the study is that there are more differences than similarities between Pareto's theory of elite circulation and the understanding of meritocracy derived from Ottoman practices, that there is no priority replacement relationship (interaction) between them, and that both originate from different dynamics. In other words, the Ottoman understanding of meritocracy remains outside the theoretical approach and is subjective. The main reason for the difference is that while Pareto's theory is based on a more positive and individual centered analysis, the Ottoman understanding of meritocracy is based on religious and cultural dynamics.