Anadolu”da Seramik Yüzeylerde Kullanılan Mühürler( Tamgalar )


ÜNAL S.

5. Uluslararası Kültür ve Medeniyet Kongresi(2019), Hatay Antakya, Türkiye, 12 - 14 Nisan 2019

  • Basıldığı Şehir: Hatay Antakya
  • Basıldığı Ülke: Türkiye

Özet

Özet

Tarihsel süreçte ve özellikle arkeolojik boyutta mühürler ele alındığında, insanoğlunun yaşamına yaklaşık 10 bin yıl önce neolitik (yeni taş) dönemle birlikte yer almaya başladığı görülmektedir. Neolitik dönemde insanoğlunun yerleşik düzene geçmesiyle birlikte, yaşam ve üretim biçiminde oluşan değişiklikler sonucunda toplumsal yapıda farklılıklar, mülkiyet ediniminin yansımaları günümüzde mühür olarak algılanan biçimleriyle karşımıza çıkmıştır.

 

“Tarihin sessiz izleri” şeklinde de tanımlayabileceğimiz mühürler insanı ve yaşadığı toplumdaki yerini tanımlamada tarih boyunca önemli bir unsur olmuştur. En basit şekliyle kil yüzeyinde el izini bırakmış sonrasında bir takım görsel semboller kullanmıştır. Böylece parmak izi, kişinin kendine özgü değişmez kimlik göstergesi olarak kabul edilmiştir. Sonraki süreçte damgalara, tuğlalara, armalara, logo, amblemlere, imzalara dönüştüğünü görmekteyiz.

 

Mühürler aitliği, yasal statüyü, durumu belirtmenin yanı sıra olağan dışı durumlarda (hırsızlık vb.) tedbir almak amacıyla kullanılmakta olmanın yanı sıra, mülkiyeti göstermek için herhangi bir seramik kap üzerine ya da bir malın ağzına bağlayan ip ve atılan düğümün üzerine çömlekçi çamuruyla kaplanarak mühürlenmiştir. Arkeoloji terminolojisinde bu tür çamur mühür baskılarına Latince adıyla “ bulla “ denilmiş özellikle saraylarda bulla türü mühürler güvenlik için büyük önem taşımıştır. Anadolu kültüründe mühre “damga“ denilmiş ve uygulayan kişiden başkasının kullanmaması için çeşitli yöntemler ile mühürlenme işlemi yapılmıştır. Anadolu kültüründe damga, tarih öncesi çağlardan günümüze kadar kesintisiz olarak: halı, kilim, süs eşyaları, kap-kacak, nazarlık, mimari, giyim-kuşam, mezar taşları vs. kısacası tüm alanlarda yaygın olarak kullanılmıştır. Hatta “mühür kimdeyse Süleyman o’dur” sözü ile mühür kullanıldığı süreçte hakimiyet in sembolü olarak görülmüştür.

 

Kısacası mühür tarihsel süreçler boyunca farklı toplumlarda farklı şekillerde görülmesinin yanı sıra genelde aynı amaç doğrultusunda kullanılmıştır.

 

Bu bildiri de Anadolu coğrafyasında arkeolojik bulutlardan çıkan seramik form yüzeylerdeki mühürleri ve uygulamaları ele alınacaktır.

Anahtar Kelime :Anadolu, Mühür, Tamga, Seramik