İSLAM HUKUK DÜŞÜNCESİNDE İLHAM

Creative Commons License

Peşe A. M.

İSLAM DÜŞÜNCESİNDE TEMEL KAVRAMLAR VAHİY, İLHAM, KEŞF, SEZGİ, FİRÂSET VE RÜYA, Yunus Emre Akbay, Editör, Sonçağ, Ankara, ss.129-154, 2023

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2023
  • Yayınevi: Sonçağ
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.129-154
  • Editörler: Yunus Emre Akbay, Editör
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

İslam hukuk düşüncesinde şer‘î hüküm, kimi usulcüler tarafından ilahi hitabın kendisi, kimileri tarafından ise ilahi hitabın eseri olarak tanımlanmaktadır. Hangi tanım esas alınırsa alınsın bir hükmün şer‘î nitelikte olabilmesi için, o hüküm hakkında Allah’ın kullarına ezeli hitabının bulunduğunu ispat etmek gerekmektedir. Akıl ya da ilhamla ilgili sınırlı yaklaşımlar istisna edilirse usulcülerin kahir ekseriyetine göre ezeli hitabın varlığını ispat etmenin vahiy dışında bir yolu yoktur. Kur’ân ezeli hitabın bir bölümünü bizzat ihtiva etmektedir. Sünnet, vahiy kaynaklı olarak ezeli hitabın varlığına delalet etmektedir. Kıyas ise vahyin dışında değildir. Çünkü kıyas, vahyi esas alarak yapılan bir yorumdur.

Aklın ezeli hitabın varlığını ispat etmenin bir yolu olup olmadığı meselesi, husn-kubh tartışmaları bağlamında fıkıh usulünün en temel sorunlarından bir tanesini teşkil etmektedir. İlhamla ilgili tartışmalar aynı yoğunlukta ele alınmış değildir. Bununla birlikte ilhamın ezeli hitabın varlığını ispat etmenin bir yolu olup olmadığı meselesi, hatırı sayılır sayıda birçok usulcü tarafından tartışma konusu edilmiştir. Zira şer‘î hüküm ve şer‘î delil kavramları ilahi hitab merkeze alınarak tanımlandığında, ilahi hitabın bir çeşidi olarak ilhamın şer‘î delil olup olmadığı meselesi ilk akla gelen sorulardan bir tanesi olmaktadır. Ayrıca peygamberlerin dışında ilahi hitaba mazhar olan kimselerin varlığının neredeyse ittifakla kabul edilmesi, ilhamın ne düzeyde bilgi değeri taşıdığı sorununu ele almayı zorunlu kılmaktadır.

Elinizdeki kitabın bu bölümünde ilk olarak ilhamın tanımı, benzer kavramlarla ilişkisi ve çeşitleri ele alınacak, daha sonra İslam hukuk düşüncesi bakımından ilhamın bilgi değeri inceleme konusu edilecektir. Konu incelenirken büyük ölçüde fıkıh ve fıkıh usulü kaynakları esas alınacaktır.