Resimli Osmanlı Fal Kitabı Hurşidnâme
Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2023
- Yayın Türü: Kitap / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2023
- Yayınevi: Yeditepe Yayınları
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Süleyman Demirel Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, insanın geleceği öğrenme ve belirsizliği anlamlandırma arzusunun tarihsel süreçte oluşturduğu fal geleneğini, Türk ve İslam kültürü çerçevesinde ele almaktadır. Şamanist dönemlerden itibaren doğa olayları, hayvanlar, renkler, sesler, beden üzerindeki işaretler ve çeşitli gündelik göstergeler geleceğe ilişkin anlamlandırma pratiklerinin bir parçası olmuş; zamanla bu sözlü ve sembolik yorum geleneği yazılı metinlere dönüşmüştür. Edebî ve kültürel bağlamda geleceğe dair işaretleri yorumlayan bu eserler genel olarak “falnâme” adı altında değerlendirilmiştir.
Kitapta, Osmanlı kültüründe geleceğin hayır ve şer yönünden yorumlanmasında kullanılan fal metinlerinin içerikleri ve sembolik dünyası incelenmektedir. Falnâmelerde karşılaşılan Deccal, Dabbe, Güneş, Hz. Süleyman ve Belkıs, at, turna, fil ve Mars gibi dinî, kozmolojik, hayvansal ve astrolojik unsurların hangi anlamlarla ilişkilendirildiği ve bireyin geleceğine yönelik nasıl yorumlandığı üzerinde durulmaktadır. Böylece fal geleneğinin yalnızca geleceği öğrenmeye yönelik bir uygulama olmadığı; aynı zamanda dinî inançlar, mitolojik anlatılar, kozmolojik tasavvurlar ve sembolik düşünce biçimleriyle şekillenen çok katmanlı bir kültürel yapı olduğu ortaya konulmaktadır.
Çalışmanın merkezinde, XVI. yüzyıla tarihlenen ve günümüzde Ankara Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı koleksiyonunda “Gizli İlimler” başlığı altında 06 Mil Yz A 5179 numarasıyla kayıtlı bulunan resimli Hurşidnâme nüshası yer almaktadır. Eserde bu yazmanın transkripsiyonu gerçekleştirilmiş; metinde yer alan semboller, tasvirler ve fal yorumları değerlendirilerek Osmanlı toplumunun geleceğe, uğura, uğursuzluğa ve kader düşüncesine ilişkin zihniyet dünyası incelenmiştir.
Bu yönüyle eser, falnâme geleneğini edebiyat, sanat tarihi, dinler tarihi, kültür tarihi ve sembolizm ekseninde değerlendiren disiplinler arası bir çalışma niteliğindedir. Resimli fal nüshalarından hareketle hayvanlar, harfler, gezegenler, kutsal isimler ve çeşitli figürler üzerinden kurulan anlam ilişkilerini ortaya koyması bakımından kitap, Osmanlı kültüründe gizli ilimler ve kehanet pratiklerinin görsel ve yazılı boyutlarını birlikte inceleyen önemli bir kaynak olarak değerlendirilebilir.