Türkiye’de 1991–2002 Döneminde Yerel Yönetim Reformu Çabalarına Dair Söylemler, Denemeler ve Gelişmeler

Ozgur H., CANSEVER N.

Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.22, sa.1, ss.209-234, 2022 (TRDizin)

Özet

1990’lı yıllarla birlikte küreselleşme süreci ile 1980’li yıllarda başlayan ekonomik ve siyasal neoliberal politikaların etkisiyle; hukuk devleti, demokratikleşme, insan hakları gibi kavramların önemi artmıştır. Yaşanan gelişmelerle yerel yönetimler ile merkezi hükümetin ilişkileri yeniden sorgulanmıştır. Merkezin vesayetinin ve karışmasının daha sınırlı, daha katılımcı ve yönetişim çerçevesinde şekillenen bir yerel yönetim anlayışının tartışıldığı 1990’lar Türkiye’sinde yerel yönetim reformu tartışmaları güncelliğini korumuş, özellikle yerel seçimler öncesinde popülerliği artmıştır. Bu nedenle çalışmada, 1991 milletvekili seçimlerinden 2002 milletvekili seçimlerine kadar olan süreçte başka ülkelerdeki yönetişim ve katılım temelindeki değişimlere paralel olarak Türkiye’de 1991–2002 dönemindeki yerel yönetim reform çabaları/söylemleri, taslakları, örnekleri ve denemeleri irdelenmektedir. Bu bağlamda, reform çabalarının hukuki arkaplanı, sonuçları ve eksiklikleri, yerel ve metropoliten yönetişime doğru dönüşümü mümkün kılan siyasi, iktisadi, idari, küresel ve uluslararası ilişkiler bağlamındaki öncelikler, siyasi aktörlerin bakış açıları akademik yazın ile hükümet ve siyasi parti belgeleri harmanlanarak tartışılmaktadır. Türkiye’de 1990’lı yıllarda, etnik ve dinsel hareketler güçlenmiş, radikal sağ partiler ortaya çıkmış, siyasal partiler yelpazesi parçalanmıştır. Kısa süreli koalisyon hükümetleriyle yönetilen 1991–2002 dönemi Türkiye’sine, siyasal ve ekonomik istikrarsızlık ile toplumsal huzursuzluklar hâkim olmuş, tekrarlanan ve zenginleşen içeriklere sahip çoğu söylem ve vaatlerin gerçekleşmesi AK Parti iktidarları dönemine ertelenmiştir. Daha katılımcı, yeterli ve yetkin, günün şartlarına uygun ve demokratik yerel yönetimler doğrultusunda reformlar yapılması ihtiyacı siyasal partilerin 1991–2002 dönemi belgelerine girmiştir. Yerel yönetimler reformuna dair 1991–2002 döneminde yasalaşmayan söylem ve tasarılar, sık değişen ve çoğu kısa ömürlü koalisyon hükümetlerinin 2002’de bitimiyle, AK Parti iktidarları döneminde, -1990’lardaki söylemlere bazı benzerlikler içeren şekilde- 2004’ten itibaren kanunlaşmış ve ikincil mevzuatları oluşturulmuştur.
In the 1990s and the economic and political neoliberal policies that started in the 1980s; the importance of concepts such as the rule of law, democratization and human rights has increased in Turkey. In Turkey, during the 1990s, where the tutelage and involvement of the center were dominant, a more participatory a local government approach shaped within the framework of governance was discussed: The discussions on local government reforms remained up-to-date and their popularity increased before the local elections. In this study, the transformation attempts of local government regulation in terms of governance and participation in line with the Parliamentary elections from 1991 to the 2002 is examined. To this end, the political, legal and economic background of Turkey in the focused era, results and deficiencies of the local government reform efforts, drafts, discourses, and trials in Turkey are analyzed. The legal, political, economic, and administrative concerns and priorities, the perspectives of political actors toward local government reforms are discussed by blending the literature with government and political party documents. Political and economic instability and social unrest prevailed in Turkey, which was ruled by short-term coalition governments in the 1991–2002 period, the realization of many political discourses and promises was postponed to the AK Party ruling period, which started in 2002. The necessity of making reforms for a more participatory, adequate, competent, and democratic local governments entered the documents of the political parties, but it was not realized during the frequently changing coalition governments of the 1990s