Hakkâri ili Mezer (Mezerk) Dokumaları ve Yeni Tasarımlar
Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları, Türkiye
Tez Danışmanı: Sema Tağı
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bir toplumun özgün ya da geleneksel kültür yapısını bizlere gösteren kendine özgü renk, motif ve desen özelliklerine sahip el dokumaları Anadolu'nun birçok yerleşim yerinde yapılmaktadır. Bu yerleşim yerlerinde biri de Hakkâri'dir. Hakkâri'de "mezer" adı verilen düz dokumalar günümüzde dokunmamakta fakat elde kalan son örneklerin kullanılmasına devam edilmektedir. Bu çalışmada yörede dokumacılığın geçmişteki ve günümüzdeki durumunun belirlenmesi, mezer dokumaların bazı teknik özellikleri (en boy ölçülerinin, saçak uzunluğu, atkı ve çözgü sıklıklarının belirlemesi gibi), kullanılan hammadde, dokunduğu tezgâh tipi, dokuma tekniği, motif, renk ve kompozisyon özelliklerinin incelenmesi ve bu özelliklerden yola çıkarak yeni dokumalar yapılması amaçlanmıştır. Bu amaçla eskiden halı, kilim, parzun, çarpana, kolon, heybe, beşik bağı, beşik, çanta, tuzluk, şal şepik, kuşak ve bellik gibi çeşitli dokumaların yoğun olarak yapıldığı Hakkâri merkez mahalle, köyleri ve ilçeleri ziyaret edilmiştir. Dokumacılarla ve dokumacılığın durumunu bilen kişilerle görüşülerek mezer dokuma örneklerin bulunduğu tespit edilen evlere gidilerek ulaşılabilen 114 adet (mêzer, mêzerk) dokumanın teknik, motif, renk ve komposizyon özellikleri belirlenmiş ve fotoğrafları eklenerek yörenin dokuma kataloğu oluşturulmuştur. Yörede çözgü yüzlü, atkı yüzlü ve dimi tekniğinde dokumalar görülmektedir. Yöreye özgü motiflerin aslına sadık kalınarak, yeni desen tasarımlarında kullanılmasıyla bir koleksiyon oluşturulmuştur.