Zearalenonun lipotoksisite üzerine etkilerinin insan böbrek hücrelerinde araştırılması
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eczacılık Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Sibel Özden
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Zearalenon (ZEA), Fusarium cinsi küf mantarları tarafından üretilen bir mikotoksin olup tahılları kontamine ederek gıdalar yoluyla insanlarda immünotoksik, hepatotoksik, hematotoksik, genotoksik, teratojenik ve karsinojenik etkiler gösterir. ZEA’nın metabolik yolaklar üzerinden toksik etkilere neden olması, insanlardaki maruziyet oranı da göz önünde bulundurulduğunda yüksek risk teşkil etmekte ve bu yöndeki toksik etki potansiyelinin değerlendirilmesini gerektirmektedir. Doktora tez çalışmasında ZEA’nın insan embriyonik böbrek hücrelerinde (HEK293) lipotoksisiteye neden olma potansiyelinin aydınlatılması amaçlanmıştır. HEK293 hücrelerinde MTT testine göre ZEA’nın IC50 değeri 24 saatlik maruziyet sonrası 96 µM olarak tespit edildi. 1-50 µM konsantrasyonlarda ZEA maruziyetinin karbonhidrat-lipit metabolizmasında rol alan genler (ACC1, ACC2, CPT1A, Fas, GLP1R, GLUT4, Leptin, LSDP5, PPARɣ) ve ER stresi ile ilişkili genlerin (ATF4, ATF6, CHOP, eIF2α, GRP78, IRE1, PERK) ekspresyon seviyelerini önemli ölçüde değiştirdiği gösterildi. Ayrıca, 1-50 µM konsantrasyonlarda 24 saat ZEA maruziyetinin western blot tekniği ile PPARɣ ve GRP78 proteinleri üzerinde anlamlı değişikliklere neden olduğu da görüldü. Lipit yoğunluğunda 10 ve 50 µM konsantrasyonlarda kontrole kıyasla sırasıyla 1,39 kat ve 1,79 kat anlamlı artış tespit edildi. Mitokondriyal membran potansiyelinin 50 µM konsantrasyonda %31 oranında anlamlı azalmasının yanı sıra hücre içi ATP seviyesinde de artan konsantrasyona bağlı olarak %51-83 oranında önemli derecede azalma olduğu belirlendi. Hücre içi Ca2+ konsantrasyonunda ve lizozomal aktivitede ise anlamlı olmayan değişiklikler meydana geldi. Tez çalışmasından elde edilen sonuçlar ile metabolik hastalıkların altında yatan mekanizmalardan biri olan lipotoksisite üzerine ZEA’nın etkileri konusunda literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.