Kronik nörolojik hastalıkların sosyal ilişkilere yansıması: Multıpl sklerozda stıgma
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Cevdet Yılmaz
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Multipl skleroz hastaları birçok psikosoyal problemle karşılaşırlar. Yaşanan ve içselleştirilen stigma hastaların psikosoyal iyilik halini etkileyen önemli durumlardan biridir. Bu çalışmanın amacı multipl sklerozlu bireylerde yaşanan ve içselleştirilen stigma düzeyini saptamak ve stigmanın sosyodemografik özellikler, hastalık ilişkili özellikler, duygu-durum, öz-yetkinlik ve yalnızlık ile ilişkisini araştırmaktır. Çalışmaya SDÜ Tıp Fakültesi Nöroloji Polikliniğinde takip edilen, klinik olarak kesin Multipl skleroz tanılı, bilişsel bozukluğu olmayan 89 birey dâhil edilmiştir. Katılımcılar sosyodemografik özellikleri, hastalık ilişkili özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Tüm katılımcılardan Beck Depresyon Envanteri, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, Liverpool Öz-Yeterlik Ölçeği, UCLA-Yalnızlık Ölçeği ve Kronik Hastalıklarda Stigma Ölçeği-24 formlarını doldurmaları istendi. Ayrıca yarı-rastgele örneklem yöntemiyle seçilen 10 kişiden hastalık belirtilerini nasıl yorumladığı, ilk tanı konulduğunda tanıya nasıl tepki verdiği ve nasıl uyum sağladığı yanı sıra hastalığa yönelik tutuma dair esnek ve açık-uçlu soruları yanıtlamaları istenmiştir. Yaşanılan ve içselleştirilen stigmanın sosyo-demografik özelliklerle herhangi bir ilişkisi saptanmamıştır. Hem yaşanılan hem de içselleştirilen stigma belirtilerin görünürlüğünde, özürlülük fazla olduğunda, benlik saygısının düşüklüğünde ve sekonder progresif MS'li bireylerde daha belirgindi. Yaşanılan ve içselleştirilen stigma benlik saygısı ve öz-yeterlik ile negatif, depresyon ve yalnızlık ile pozitif bir bağıntı göstermiştir. Stigma, özellikle içselleştirilen, bireyin hayatının kontrolünü elinde tuttuğuna dair algılarını değiştirerek, benlik saygısını azaltarak ve hastalığın yükünden yorulmuş bireyleri daha da yalnızlaştırarak sahip olmaya çalıştıkları iyilik halini olumsuz yönde etkiler. Bireyler bu olumsuzlukları bertaraf etmek için bulduğu çözüm ise hastalığı ifşa etmemektir.