Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Galip Türcan
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde öncelikle bilginin tanımı yapılmakta ve kelamın bilgi kaynakları tespit edilmektedir. Daha sonra delil ve istidlâlin tanımı yapılmakta ve istidlâl çeşitlerine kısaca yer verilmektedir.
Birinci bölümde mu'tezilî ve sünnî kelamcılar açısından Kur'an'ın mahiyeti değerlendirilmektedir. İlk dönemde Kur'an'dan delil getirme yöntemleri incelenmektedir. Kur'an'dan sonra Sünnet'in kaynak niteliği ele alınmaktadır. Aynı şekilde mu'tezilî ve sünnî kelamcıların Sünnet'ten istidlâlde bulunma şekilleri tespit edilmektedir. Kur'an ve Sünnet'le bağlantılı olarak icmaın otoritesine ayrıca işaret edilmektedir. Burada icma ile istidlâl örneklerinden bahsedilmektedir.
İkinci bölümde öncelikle Mu'tezile kelamında aklın temellerine yer verilmektedir. Bu bağlamda Yunan düşüncesi ile Mu'tezile etkileşiminden bahsedilmektedir. İlk Mu'tezile kelamcılarının aklı nasıl istihdam ettikleri belirtilmektedir. Yine sünnî kelamda aklın kaynak değeri incelendikten sonra ilk dönem sünnî kelamcıların aklî istidlâlleri anlatılmaktadır. Aklî istidlâl adı verilen bu bölümde son olarak ilk dönemde kullanılan istidlâl yöntemleri açıklanmaktadır.
Üçüncü bölümde dilin nasları anlama konusundaki katkısı ele alınmaktadır. Mu'tezilî ve sünnî kelamcıların dile atıf yaparak kendi görüşlerini temellendirdikleri ifade edilmektedir. Dolayısıyla mu'tezilî ve sünnî kelamcıların gramer, semantik, şiir ve temsil gibi dile ilişkin unsurlar üzerinden istidlâlde bulundukları tespit edilmektedir. Burada luğavî istidlâl örnekleri ele alınmaktadır.