TİYATRODA KAHRAMAN VE ANTİ-KAHRAMANA EVRİMİNİN İNCELENMESİ
Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat Ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Dr. Öğretim Üyesi Müşerref Öztürk Çetindoğan
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
İnsanlık tarihi kahramanların tarihidir. Tarih öncesi devirlerde efsanelerin ve mitlerin odağında duran kahramanın yolculuğu, tragedya ve trajik olan’da yeni bir serüvene evrilir. Mitlerin tanrısal figürleri, tragedyanın kurgusal dünyasında insana özgü özellikleriyle tanımlanmakla birlikte, tragedya kahramanını yüce insan olarak ele alınır. Tragedyanın Antik Yunan’daki toplumsal işlevinde kahramanın yüce konumu yanında ölçüyü kaçıran sıra dışı davranışları, onu sıradan insana yaklaştıran olumsuz özellikleri olarak ele alınır. Antik Yunan sonrası dönemlerde de toplumsal yapının değişimine koşullu olarak öne çıkan beklentiler, kahramanın değişimine yol açar. Kendisini kahramanda olmayan özelliklerle var eden, kökeni roman türüne dayandırılan anti-kahramanın tragedyadaki varlığını tespit edebilmek de kahramanın tipik ve sıra dışı özelliklerinin belirlenmesiyle mümkün olur. Dolayısıyla mitlerden başlayarak, kahramanın tragedyada geçirdiği evrimsel süreci takip eden bu çalışma, kahramanda varlık bulan tipik ve sıra dışı özellikleri ayrıştırarak saptamayı amaçlamaktadır. Bu nedenle, öncelikli olarak kahraman ve anti-kahramanın kavramsal çerçevesine yer verilmiştir. Tiyatroya kaynaklık eden mitlerde ve destanlarda kahramanın ortaya çıkışı ele alınmış; kahramanın tragedyadaki yeni işlevi, konumu ortaya konmuş; tipik ve sıra dışı özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Tarihsel sürecin gelişiminde tragedya kahramanının değişen yapısına odaklanılmış; 19. yüzyıla gelindiğinde ise roman türünde ortaya çıktığı kabul edilen anti-kahramanın kahramanla ilişkisi ve bu ilişkinin tragedyadaki yansımaları incelenmiş; böylece kahraman ve anti-kahramanın tiyatrodaki yolculuğu tarihsel bir süreç içinde değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kahraman, Tragedya, Anti-kahraman, Trajik Kahraman, Tiyatro