Ayvacık-Tuzla Jeotermal Bölgesi (Çanakkale-Batı Anadolu-Türkiye) Alterasyon Minerallerinin Uydu Verileri ile Haritalanması, Alterasyonların Mineralojik-Petrografik ve Jeokimyasal Özelliklerinin Belirlenmesi
Cengiz O. (Yürütücü), Kıray D., Şener E.
TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2023 - 2024
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1002 - Hızlı Destek Programı
- Başlama Tarihi: Haziran 2023
- Bitiş Tarihi: Haziran 2024
Proje Özeti
İnceleme alanı, Biga Yarımadası’nda Çanakkale ilinin Ayvacık ilçesinde bulunan Tuzla jeotermal sistemi içerisinde yeralır. Bu çalışmada, sahadaki volkanitler ve plütonik kayaçlarda meydana gelen hidrotermal alterasyonların ve yapısal unsurların Landsat 8-OLI/9 ve ASTER uydu görüntüleri ve CBS yöntemi ile haritalanması, alterasyonların mineralojisi ve jeokimyası incelenmiştir. Sahada yüzeylenen Oligosen-Miyosen yaş aralığındaki andezitik, dasitik, riyolitik özellikte lav ve piroklastikleri içeren Hallaçlar Volkaniti, andezit, trakiandezit ve piroklastiklerden oluşan Ezine Volkaniti, Çamkalabak İgnimbiriti ve Kestanbol Plütonu kayaçları hidrotermal alterasyona uğramıştır. Bu araştırmada öncelikle Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yöntemi ve uydu verileri ile hazırlanan rölyef haritası üzerinde çeşitli çizgisellik filtreleri uygulanarak hidrotermal akışkanların izledikleri fay ve çizgisellik gibi tektonik yapılar belirlenmiştir. Bunun yanında, inceleme sahasında gözlenen hidrotermal alterasyon zonlarının ve alterasyon minerallerinin dağılım haritalanmasında uydu görüntülerine demiroksit-kil mineralleri (3/2)-(4/1)-(4-6) ve alterasyonlara (4/2)-(4/5)-(5/6) band kombinasyonları, ferro demir +2 ((5/3)+(1/2)), karbonat-klorit-epidot ((7+9)/8), serizit muskovit-illit-smektit ((5+7)/6), kaolinit (7/5) band oranlamaları yapılmıştır. Bu haritaların sahada doğruluk kontrolü yapılarak alterasyon zonlarında farklı renk, doku ve bileşimdeki alanlardan numuneler alınmıştır. Spektroradyometre ile spektral veriler elde edilerek numunelerin yansıma değerleri ölçülmüş ve mineral tanımlamaları yapılmıştır. Ayrıca, mineralojik-petrografik analizler, kayaç numunelerini tanımlamak ve diğer mikroskobik özelliklerini belirlemek için polarizan mikroskop incelemeleri ve altere kayaçların mineralojik bileşimi, mineral topluluğu ve bolluk oranını belirlemek için X-ışını kırınım detay kil analizi yapılmıştır. Mikroskop incelemeleri ile sahadaki altere kayaçların porfirik dokulu dasitik/riyodasit, trakiandezit, tüf ve ignimbrit, silika damarları oldukları belirlenmiştir. İncekesitlerde çoğunlukla silisleşme, serizitleşme, killeşme, demiroksit oluşumu ve opaklaşma gösterdikleri gözlenmiştir. XRD sonuçlarına göre smektit, smektit+illit-mika, illit mika, kaolinit, kristobalit-opal, K-feldspat plajioklas, dolomit, hematit, kuvars mineral birliği tespit edilmiştir. EPMA-EDS-WDS analizleri biyotit, plajioklas, sanidin, opak mineral, zirkon, amfibol minerallerinde mineral kenarından merkezine ve kenarından kenarında doğru yapılmıştır. Dasit/riyodasit ve trakiandezit bileşimli altere kayaç numunelerinin jeokimyasal analizi ile majör-minör oksit, iz-nadir toprak element içerikleri incelenmiş ve SiO2’ye karşımajor oksit diyagramlarında, incelenen kayaçların gelişimi ile ilgili olarak ana mineral fazlarının fraksiyonel kristallenmesiyle ilişkili negatif ve pozitif anomaliler gözlenmiştir. Riyodasit/dasit ve trakiandezit/andezit numunelerinin kondrit-normalize edilmiş grafiklerinde hafif nadir toprak elementlerinin (LNTE'ler) ağır nadir toprak elementlerine (HNTE'ler) göre zenginleştiği ve NTE desenlerinin benzer dağılımlar sergilediği görülmüştür. Bu da kayaçlarınbenzer bir kaynaktan türeyen ana magma(lar)ın farklılaşmasıyla evrimleştiğini ortaya koymaktadır. Riyodasit/dasit numunelerinin arjilik ve klorit, arjilik ve serizit, piropillitik alterasyonları ile karbonatlaşma gözükürken, trakiandezit numunelerinde piropillitik, arjilik ve serizit alterasyonu ve karbonatlaşma mevcuttur. AFM diyagramına göre riyodasit ve trakiandezit örneklerinin hem toleyitik hem de kalk-alkalen alanda, K2O-SiO2 diyagramında trakiandezit örneklerinin düşük-yüksek-orta K-kalkalkalen, riyodasit/dasit örneklerinin de yüksek-orta-düşük K-kalkalkalen seri ve şoşonitik seri alanında, K2O-Na2O diyagramında ise kalkalkalen, şoşonitik ve ultrapotasik alanlarda bulunmaktadır. Volkaniklerin tektonik ortam ayırımı için volkanik yay ve levha içi magmatizma ile ilişkili olduğu söylenebilir.